Warunki prawne wjazdu i pobytu obywateli Ukrainy w Polsce po rozpoczęciu działań wojennych w Ukrainie / Legal conditions for entry and residence of Ukrainian citizens in Poland after the start of hostilities in Ukraine

Abstract

Celem rozdziału jest analiza regulacji prawnych obowiązujących w Polsce po 24 lutego 2022 r., w związku z bezprecedensowym napływem obywateli Ukrainy uciekających przed wojną. Autorzy koncentrują się na omówieniu przepisów tzw. „specustawy”, uchwalonej w celu zapewnienia systemowego wsparcia uchodźcom wojennym oraz legalizacji ich pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec podjętej tematyki warto postawić następujące pytania badawcze: Jakie przesłanki determinują uznanie pobytu obywatela Ukrainy w Polsce za legalny z mocy prawa? W jaki sposób polska specustawa harmonizuje z regulacjami unijnymi w zakresie ochrony czasowej? Czy obowiązujące rozwiązania prawne można uznać za wystarczające w kontekście skali i zróżnicowania fali migracyjnej? Jakie znaczenie administracyjne i praktyczne ma dokument Diia.pl w systemie legalizacji pobytu cudzoziemców? Hipoteza badawcza zakłada, że wdrożenie specustawy w połączeniu z unijnym mechanizmem ochrony czasowej stanowi skuteczne i elastyczne narzędzie reagowania na masowy napływ uchodźców z Ukrainy. Wprowadzone rozwiązania prawne pozwoliły na szybkie objęcie ochroną setek tysięcy osób uciekających z terytorium ogarniętego konfliktem zbrojnym, gwarantując im dostęp do legalnego pobytu, rynku pracy, edukacji czy opieki zdrowotnej. Rozdział oparty został na analizie aktów prawnych prawa krajowego i unijnego, komentarzy eksperckich, dokumentów urzędowych oraz danych statystycznych udostępnionych przez instytucje państwowe i organizacje międzynarodowe. Zastosowano metodę egzegezy prawniczej oraz analizę porównawczą.

The aim of the chapter is to analyze the legal regulations in force in Poland after February 24, 2022, in connection with the unprecedented influx of Ukrainian citizens fleeing the war. The authors focus on discussing the provisions of the so-called “special act”, adopted in order to provide systemic support to war refugees and legalize their stay on the territory of the Republic of Poland. In view of the subject matter, it is worth asking the following research questions: What are the prerequisites for recognizing the stay of a Ukrainian citizen in Poland as legal by virtue of law? How does the Polish special act harmonize with EU regulations on temporary protection? Can the existing legal solutions be considered sufficient in the context of the scale and diversity of the migration wave? What is the administrative and practical significance of the Diia.pl document in the system of legalization of the stay of foreigners? The research hypothesis assumes that the implementation of the special act in combination with the EU temporary protection mechanism is an effective and flexible tool for responding to the mass influx of refugees from Ukraine. The introduced legal solutions have made it possible to quickly protect hundreds of thousands of people fleeing the territory engulfed by armed conflict, guaranteeing them access to legal residence, the labor market, education, and health care. The chapter is based on the analysis of legal acts of national and EU law, expert commentaries, official documents, and statistical data made available by state institutions and international organizations. The method of legal exegesis and comparative analysis were used.