Nietolerancja laktozy – etiologia, fizjologia i zalecenia dietetyczne / Lactose Intolerance – Etiology, Physiology, and Dietary Recommendations

Abstract

Nietolerancja laktozy jest jedną z najczęściej występujących nietolerancji pokarmowych i wynika z niedoboru lub obniżonej aktywności laktazy – enzymu odpowiedzialnego za hydrolizę laktozy do glukozy i galaktozy. Schorzenie to może mieć charakter wrodzony, pierwotny lub wtórny, a jego rozwój jest związany zarówno z czynnikami genetycznymi, jak i uszkodzeniem błony śluzowej jelita cienkiego. Niestrawiona laktoza ulega fermentacji bakteryjnej w jelicie grubym, prowadząc do występowania objawów ze strony przewodu pokarmowego, takich jak wzdęcia, bóle brzucha, biegunki czy nadmierna produkcja gazów. Celem rozdziału było przedstawienie aktualnego stanu wiedzy dotyczącego etiologii, mechanizmów trawienia i wchłaniania laktozy, metod diagnostycznych, objawów klinicznych oraz zasad postępowania dietetycznego w nietolerancji laktozy. Omówiono najważniejsze metody diagnostyczne, w tym testy oddechowe, badania genetyczne oraz dietę eliminacyjną połączoną z próbą prowokacji. Szczególną uwagę zwrócono na znaczenie odpowiednio zbilansowanej diety, która pozwala ograniczyć objawy przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniej podaży wapnia i innych składników odżywczych. Wskazano również rolę produktów fermentowanych, produktów bezlaktozowych oraz preparatów zawierających laktazę. Rosnąca świadomość konsumentów oraz rozwój technologii produkcji żywności przyczyniają się do zwiększenia dostępności produktów o obniżonej zawartości laktozy, co poprawia komfort życia osób dotkniętych tym schorzeniem. Odpowiednia diagnostyka oraz indywidualnie dostosowane postępowanie dietetyczne pozostają kluczowymi elementami skutecznego leczenia nietolerancji laktozy.

Lactose intolerance is one of the most common food intolerances and results from a deficiency or reduced activity of lactase – the enzyme responsible for the hydrolysis of lactose into glucose and galactose. This condition can be congenital, primary, or secondary, and its development is associated with both genetic factors and damage to the small intestine mucosa. Undigested lactose undergoes bacterial fermentation in the large intestine, leading to gastrointestinal symptoms such as bloating, abdominal pain, diarrhea, or excessive gas production. The aim of this chapter was to present the current state of knowledge regarding the etiology, mechanisms of lactose digestion and absorption, diagnostic methods, clinical symptoms, and dietary management principles in lactose intolerance. The most important diagnostic methods were discussed, including breath tests, genetic testing, and an elimination diet combined with a challenge test. Particular attention was paid to the importance of a properly balanced diet, which helps reduce symptoms while ensuring an adequate supply of calcium and other nutrients. The role of fermented products, lactose-free products, and lactasecontaining supplements was also highlighted. Growing consumer awareness and advances in food production technology are contributing to increased availability of low-lactose products, which improves the quality of life for those affected by this condition. Appropriate diagnosis and individually tailored dietary management remain key elements of effective treatment for lactose intolerance.