Migracje zarobkowe i bezpieczeństwo gospodarcze państwa / Economic Migration and National Economic Security

Abstract

Migracje zarobkowe stały się trwałym elementem funkcjonowania gospodarek, szczególnie w warunkach starzenia się populacji, regionalnych niedoborów pracy oraz rosnącej wrażliwości państw na szoki (geopolityczne, epidemiologiczne i podażowe). Jednocześnie w debacie publicznej i części opracowań eksperckich pojęcie „bezpieczeństwa gospodarczego” bywa ujmowane szeroko i niejednoznacznie, co utrudnia systematyczną ocenę bilansu korzyści oraz ryzyk wynikających z napływu pracowników-migrantów. Celem rozdziału jest prezentacja aparatu pojęciowego dotyczącego bezpieczeństwa gospodarczego państwa i migracji zarobkowych, identyfikacja determinant migracji w ujęciu strukturalnym oraz wskazanie mechanizmów (kanałów) oddziaływania migracji na kluczowe wymiary bezpieczeństwa gospodarczego – rynek pracy, finanse publiczne, produktywność/innowacyjność, ciągłość świadczenia usług i odporność instytucjonalną. W części empirycznej zastosowano analizę danych wtórnych na przykładzie Polski (2000-2024) dla wskaźników: saldo migracji netto oraz stopa bezrobocia (modelowane estymaty ILO), a także na poziomie UE dla struktury pierwszych zezwoleń pobytowych w 2023 r. Wyniki wskazują, że relacja między migracją netto a bezrobociem ma charakter słaby i silnie zależy od trendów długookresowych. Wahania migracji mogą natomiast istotnie oddziaływać na segmentację rynku pracy i ryzyka nieprawidłowości (np. praca nierejestrowana), które są komponentami bezpieczeństwa gospodarczego w wymiarze instytucjonalnym i fiskalnym. Rozdział kończy się propozycją „tablicy wskaźników” (dashboardu) do monitorowania wpływu migracji na bezpieczeństwo gospodarcze oraz wskazaniem zastosowań dla administracji publicznej i analityki polityk publicznych.

Labour migration has become a persistent feature of contemporary economies, particularly amid population ageing, regional labour shortages, and states’ growing exposure to shocks (geopolitical, epidemiological, and supply-side). At the same time, in public debate and in parts of expert discourse, the notion of “economic security” is often employed in a broad, conceptually ambiguous manner, hindering a systematic assessment of the balance of benefits and risks associated with inflows of migrant workers. The aim of this chapter is to present a conceptual framework for the economic security of the state and labour migration, to identify the structural determinants of migration, and to indicate the mechanisms (transmission channels) through which migration affects key dimensions of economic security – namely the labour market, public finances, productivity/innovation, continuity of service provision, and institutional resilience. The empirical section applies secondary data analysis using Poland (2000-2024) as a case study, focusing on the following indicators: net migration balance and the unemployment rate (modelled ILO estimates). In addition, EU-level evidence on the structure of first-residence permits in 2023 is examined. The results suggest that the relationship between net migration and unemployment is weak and strongly contingent upon long-term trends; however, fluctuations in migration may significantly affect labour market segmentation and the risk of irregularities (e.g., undeclared work), which constitute components of economic security in both institutional and fiscal terms. The chapter concludes by proposing an “indicator dashboard” to monitor the impact of migration on economic security and by outlining practical applications for public administration and public policy analytics.