Zastosowanie stewii (Stevia rebaudiana) w żywieniu człowieka i medycynie / The Use of Stevia (Stevia rebaudiana) in Human Nutrition and Medicine

Abstract

Stewia (Stevia rebaudiana Bertoni) jest rośliną pochodzącą z Paragwaju, której liście zawierają glikozydy stewiolowe o intensywnej słodyczy, stanowiące naturalną alternatywę dla cukru. Celem rozdziału była analiza właściwości biologicznych, zdrowotnych oraz możliwości zastosowania stewii w żywieniu człowieka i medycynie na podstawie aktualnych badań naukowych. Przegląd literatury przeprowadzono z wykorzystaniem baz PubMed, Scopus oraz Web of Science, uwzględniając badania przedkliniczne, kliniczne, przeglądy systematyczne i metaanalizy. Analiza wykazała, że stewia oraz jej główne składniki bioaktywne – stewiozyd i rebaudiozyd A – mogą korzystnie wpływać na gospodarkę węglowodanową i lipidową, wspomagać kontrolę glikemii, redukcję masy ciała oraz obniżenie ciśnienia tętniczego. Dodatkowo wykazują właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe i potencjalnie przeciwnowotworowe. Omówiono również wyniki badań wskazujących na aktywność ekstraktów stewii wobec bakterii Borrelia burgdorferi, jednak podkreślono, że dotychczasowe dowody pochodzą głównie z badań in vitro i wymagają potwierdzenia w badaniach klinicznych. Stewia charakteryzuje się wysoką stabilnością technologiczną i znajduje szerokie zastosowanie w przemyśle spożywczym jako składnik produktów niskokalorycznych. Przedstawione wyniki wskazują, że stewia może stanowić wartościowy element dietoterapii chorób metabolicznych oraz żywności funkcjonalnej. Jednocześnie konieczne są dalsze, długoterminowe badania kliniczne, pozwalające na pełniejszą ocenę jej skuteczności i bezpieczeństwa.

Stevia (Stevia rebaudiana Bertoni) is a plant native to Paraguay whose leaves contain steviol glycosides with intense sweetness, serving as a natural alternative to sugar. The aim of this chapter was to analyze the biological and health properties of stevia, as well as its potential applications in human nutrition and medicine, based on current scientific research. A literature review was conducted using the PubMed, Scopus, and Web of Science databases, taking into account preclinical and clinical studies, systematic reviews, and meta-analyses. The analysis showed that stevia and its main bioactive components – stevioside and rebaudioside A – may have a beneficial effect on carbohydrate and lipid metabolism, support glycemic control, promote weight loss, and lower blood pressure. Additionally, they exhibit antioxidant, anti-inflammatory, antimicrobial, and potentially anticancer properties. The results of studies indicating the activity of stevia extracts against Borrelia burgdorferi bacteria were also discussed; however, it was emphasized that the current evidence comes mainly from in vitro studies and requires confirmation in clinical trials. Stevia is characterized by high technological stability and is widely used in the food industry as an ingredient in low-calorie products. The presented results indicate that stevia may be a valuable component of dietary therapy for metabolic diseases and functional foods. At the same time, further long-term clinical trials are necessary to allow for a more comprehensive assessment of its efficacy and safety.